Вольга Гапеева. З кнігі "Парадокс немаўля"

Немажлівасць размаўляць. Цяжар вербалізацыі падаецца невыносным, я не ўпэўненая ў словах і іх значэннях, сказы адмаўляюцца будавацца. Цяпер – гэта адарваныя словы, часта не дастасавальныя ні ў чым. Мова per se распадаецца, услед за ёй распадаюцца ўсе астатнія мовы, закідваючы сваіх парашутыстаў у тую, што яшчэ засталася, але і ёй адведзена не шмат. Знікае ўпэўненасць у ідэнтыфікацыі мовы: я не ведаю на якой з іх размаўляю, ці размаўляю словамі з той патрэбнай, актуальнай тут і цяпер мовы, ці тое на чым я размаўляю – мова?

Ці размаўляць? – вось надзённае пытанне мяне як суб’екта з усімі маімі антрапаморфнымі характарыстыкамі. Ці размаўляць з іншым? Але як размаўляць, калі большая палова з таго, што было – высыпалася як цукар з прарванага пакета? Я цудоўна разумею як выглядаю, размахваючы перад іншым гэтым пакетам, не будзем падрываць і да таго падарваную (прадраную) самаацэнку і абмяжуемся тактычным маўчаннем. Гэта магло б спрацаваць і з іншым – маўчанне – але пакет не заменіш на ягоную адсутнасць, таму я працягваю сваю вербальную дэградацыю, якая цягне за сабой іншыя сумневы. Ці разумею я тое, што кажуць навакольныя? Ці тое, што кажа іншы – валодае перлакутыўным элементам адрозным ад уласнага? Мая рэакцыя замаруджваецца да неверагодных хуткасцей. Патрэбы час на аналіз кожнага слова, кожнага гуку, час на супастаўленне, на прагаворванне. Але час працуе супраць маўлення, і значыцца супраць мяне, якой хапае розуму ўсвядоміць, што момант адказу прайшоў, спробы і трэніроўкі былі дарэмнымі. І як толькі іншы знікае за даляглядам рэальнасці, мова вяртаецца. Я зноў размаўляю і ідэнтыфікую сябе. Недзе на ўзбочыне, аднак, можа прыхавацца вырошчванне жадання незалежнай прысутнасці з іншым, і тады вербальна (чытай: жыццёва) неабходна намацаць (зачапіцца за) парадокс немаўля. Парадокс немаўля таму і парадокс, што я – не немаўля ў значэнні ўзросту, але немаўля ў значэнні свайго маўчання. У абраным слове хаваецца частковы намёк на тлумачэнне, слова само падказвае, і ўсё што застаецца, гэта звязаць два выпалых значэнні. Што дае гэтае звязванне, чым абарочваецца прысутнасць цела ва ўсёй гэтай трагедыі? Калі іншы датыкаецца паверхні цела і не проста датыкаецца, але пачынае дасканалае вывучэнне і не проста паверхні, але спрабуе намацаць яго знутры, памяць падмяняе часы. Часткі цела, аб якія працяглы час церлася толькі вопратка, і якія не адчувалі на сабе дотыкаў іншага цела, спрацоўваюць як трыгер. Памяць цела вяртае ў той час, калі гэта самае цела знаходзілася ва ўладзе іншых суб’ектаў, калі я сама была проста целам а не суб’ектам, целам якое трэба было спавіваць і карміць, браць на рукі і песціць, цела якое крычала і плакала, але якое не размаўляла, бо яно было – немаўля. Камунікацыя праз цялеснае, і застацца без прысутнасці іншага цела было невыносна, вусцішна, і гэтая вусціш вучыла іншай мове – слоўнікавай, апасродкаванай, сублімаванай, шматсэнсоўнай і праз тое бессэнсоўнай, за якую можа схавацца, але якая не бароніць, якая дае ўсё і не дае нічога, мова якая стварае ілюзію кантакту, канечне ж, цялеснага, бо яго ўжо даўно няма са мной і маё цела замаўкае, маўчыць, пакуль размаўляю (кажу) я.

Раздражнёнае цела імкнецца сябе прагаварыць – яго паклікалі, да яго дагрукаліся, і яно, якое маўчала так доўга і так хваравіта (пакутліва), цяпер навальваецца сваім алфавітам, сваёй мовай на мяне і, прыцьміўшы, прыглушыўшы сённяшнюю мову, крычыць так адчайна, што застаецца адно – пачаць яго слухаць і спрабаваць зразумець пра што яно крычыць, ці ёсць сэнс у гэтым ляманце ці гэты лямант ёсць сістэмай, упарадкаванай і значнай. І пакуль мова цела перакрывае мову слоўнікавую, і пакуль няма навыку суіснавання-з-імі-абедзвюма, будзе значыцца парадокс немаўля.

Дзіцё хоча навучыцца гэтай другой мове, хаця зноў жа жаданне тут не пры чым. Гэта хутчэй раздражненне, не-жаданне, але прымус. Быццам цалкам зразумелае абурэнне на тое, што трэба зноў пакаваць валізкі і пераязджаць, бо гэта не той гатэль ці не той пакой. Дзіцё дзівіцца – як, я яшчэ не даехала да канцовага прыпынку? - і тут ёсць адрозненне з тым, што адбываецца пазней, бо пазней – мова ўжо ёсць і пазбавіцца чагось не тое самае што пачынаць займець. Немаўля – пункт, у якім мы сходзімся,– а потым кожная ідзе сваім шляхам. Датыкаючыся да рэальнасці немаўля злуецца, бо не атрымлівае асалоды, таму што датыканне гэтае не вербальнае, а цялеснае. Яно бачыць што той у каго ўлада, не карыстаецца целам, ён карыстаецца Мовай і адпаведна, каб займець уладу – трэба здабыць мову. Але працэс здабывання абарочваецца муштрой у балетнай школе, дзе мова – бязлітасны харэограф, што лупцуе па нагах і руках, так што (дзеля таго каб) усе часткі цела падпарадкаваліся адной, самай істотнай і ўладнай – роту.

Перакрочыўшы, навучыўшыся выказваць сябе праз гэтую другую мову, цела пакідаецца, адкідваецца на па-за. Яно ўсё канцэнтруецца на роце, на вуснах і языку. Моўны апарат робіцца квінтэсенцыяй гэтага матэрыяльнага кавалка рэчаіснасці пад назвай “я”. Мой рот робіцца маімі рукамі і нагамі і жыватом, і ўсё што я рабіла іншымі часткамі цела цяпер я раблю вуснамі.